Prof. dr hab. Agnieszka Gałuszka z Instytutu Chemii UJK jest współautorką dwóch artykułów w czasopiśmie Nature Reviews: Earth & Environment. Sierpniowy numer tego prestiżowego tytułu zdominował temat antropocenu. Naukowcy z Leicester przygotowali informację na ten temat.
Antropocen jest realny. Planeta Ziemia, nie tylko nasz ludzki świat, znacząco zmieniły się po II wojnie światowej, a liczba dowodów naukowych potwierdzających te zmiany stale rośnie, podobnie jak wzrasta powszechne ich zrozumienie przez społeczeństwo. Można zapoznać się z tymi zagadnieniami z dwóch artykułów właśnie opublikowanych w Nature Reviews Earth & Environment, podważających zasadność formalnego odrzucenia przez Międzynarodową Komisję ds. Stratygrafii antropocenu jako proponowanej epoki w 2024 roku. W pierwszym artykule (link https://www.nature.com/articles/s43017-026-00817-8) po raz pierwszy zaprezentowano dowody przedstawione w propozycji formalizacji antropocenu w 2023 roku przez Grupę Roboczą ds. Antropocenu. Zgromadzonych ponad sto dowodów wskazuje, że warstwy osadów antropocenu są wyraźnie wydzielone od holoceńskich, dokumentując odejście od stabilnych warunków epoki holocenu jedenaście tysięcy lat po ustąpieniu epoki lodowcowej, podczas której rozwinęła się i rozkwitła cywilizacja ludzka. Wyraźna granica między osadami holocenu i antropocenu wyznaczona wzbogaceniem w radioaktywny pluton wprowadzony do atmosfery podczas rozpoczęcia testów bomb termojądrowych w 1952 roku, dorównuje pod względem precyzji sygnału jedynie podobnie wyraźniej granicy w osadach datowanych na 66 milionów lat temu, kiedy uderzenie meteorytu zakończyło okres kredy i panowanie dinozaurów.
Jednak okazuje się, że antropocen to coś więcej niż tylko nowa epoka geologiczna. Reprezentuje on szybkie, nieodwracalne i nasilające się zmiany w obrębie planety o cieplejszym klimacie, wzrastającym poziomie mórz, zagrożonej utratą bioróżnorodności biosferze, niezliczonych nowych rodzajach zanieczyszczeń, niespotykanym tempie rozwoju technologii i zmienionych ludzkich nadziejach, pod tymi względami ma on znaczenie dla nas wszystkich. Drugi artykuł (link https://www.nature.com/articles/s43017-026-00820-z) pokazuje, jak koncepcja antropocenu rozwija się nie tylko w naukach ścisłych, ale także w naukach humanistycznych, społecznych i w sztuce. Pojawiają się nowe instytuty zajmujące się badaniem antropocenu, powstają nowe powiązania między dyscyplinami, a dyskusje na ten temat toczą się wśród pedagogów, prawników, socjologów, polityków. Mimo że antropocen został formalnie odrzucony przez środowisko geologiczne, koncepcja ta wywarła już istotny wpływ na społeczeństwo.
Kluczowym przesłaniem obu artykułów jest to, że antropocen powinien zostać oficjalnie uznany i stać się częścią Geologicznej Skali Czasu. Częściowo dlatego, że jest geologicznie bardzo realny i nie zniknie. A częściowo dlatego, że antropocen, w ciągu ćwierć wieku od jego pierwszej propozycji i nieformalnego użycia tego terminu w znaczeniu geologicznym, nabrał wielu zupełnie różnych znaczeń. Powstały w ten sposób koncepcyjny chaos wciąż ma swoich zwolenników. Ale formalne uporządkowanie znaczenia antropocenu, byśmy wszyscy mówili o naszej planecie w sposób zrozumiały dla wszystkich, nawet gdy ta się zmienia na naszych oczach.
Od czasu, gdy laureat Nagrody Nobla Paul Crutzen po raz pierwszy zaproponował koncepcję antropocenu w 2000 roku, koncepcja ta nie utraciła nic ze swojej mocy w kształtowaniu naszego rozumienia interakcji między działalnością człowieka a systemem Ziemi. Uznanie rzeczywistości antropocenu oznacza uznanie, że stabilny system ziemski był fundamentem, na którym opierały się społeczeństwa ludzkie. Łagodzenie obecnej destabilizacji i odkrywanie alternatywnych sposobów rozwoju cywilizacyjnego na tej zmienionej planecie to nowe cele ukształtowane przez koncepcję antropocenu. Musimy zrozumieć tę rzeczywistość, aby zbudować naprawdę zrównoważoną przyszłość.
Publikacje:
Colin N. Waters, Jan Zalasiewicz, Simon D. Turner, Martin J. Head, Francine M. G. McCarthy, Michinobu Kuwae, Yongming Han, Barbara Fiałkiewicz-Kozieł, Michael Wagreich, Kristine L. DeLong, Jérôme Kaiser, Andrea Borsato, Jens Zinke, Mark Williams , Elizabeth R. Thomas, Neil L. Rose, Juliana Ivar do Sul, Agnieszka Gałuszka, Andrew B. Cundy, Alejandro Cearreta, Scott L. Wing, Irka Hajdas, Colin P. Summerhayes, Yoshiki Saito, Reinhold Leinfelder, Anthony D. Barnosky, M. Allison Stegner, Elizabeth Hadly & Catherine Jeandel Defining the Anthropocene using precise geological evidence, Nature Reviews: Earth & Environment 7, 612–632, https://doi.org/10.1038/s43017-026-00817-8
Krótkie podsumowanie
Geologiczna skala czasu stanowi globalne ramy korelacji głównych zmian systemu Ziemi w historii geologicznej. Formalne uznanie antropocenu jako epoki w dziejach Ziemi byłoby zgodne z zapisem w osadach po 1950 roku, zmian wywołanych przez człowieka, różniących się od bardziej umiarkowanych wpływów człowieka w holocenie.
Jan Zalasiewicz, Julia Adeney Thomas, Kim M. Cohen, Davor Vidas, Sverker Sörlin, Colin N. Waters,Martin J. Head, Colin P. Summerhayes, Reinhold Leinfelder, Nathanaël Wallenhorst, Jaia Syvitski, John R. McNeill, Libby Robin, Mark Williams, Alejandro Cearreta, Juliana Ivar do Sul, Buhm Soon Park, Francine M. G. McCarthy, Yongming Han, Simon Turner, Neil Rose, Victor Galaz, Magnus Nyström, Andrew Cundy, Dan Richter, Agnieszka Gałuszka, Michael Wagreich, Jens Zinke, Jacques Grinevald, Anthony D. Barnosky, Elizabeth Hadly, William Shotyk, Jürgen Renn , Yoshiki Saito, John Palmesino, Ann-Sofi Rönnskog & Michinobu Kuwae, Future directions for Anthropocene research and its applications, Nature Reviews Earth & Environment 7, 633–646 https://doi.org/10.1038/s43017-026-00820-z
Krótkie podsumowanie
Termin „antropocen” został wprowadzony do nauk o Ziemi i środowisku w uznaniu faktu, że działalność człowieka przyczyniła się do naruszenia stosunkowo stabilnego środowiska epoki holocenu. Jednak termin ten szybko znalazł powszechne zastosowanie w naukach humanistycznych i społecznych oraz sztuce, często w innym znaczeniu niż w naukach ścisłych. Doprowadziło to do stosowania różnorodnych, a czasem niezgodnych definicji, dlatego niniejszy artykuł ma pomóc zdefiniować epokę antropocenu, która odpowiada na współczesne wyzwania środowiskowe.
